Obnovljivi izvori električne energije

 

Važna uloga Crnogorskog Operatora tržišta električne energije (COTEE), definisana Zakonom o energetici i Tržišnim pravilima - sprovođenje aktivnosti na podsticanju proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora energije i visokoefikasne kogeneracije.

Podstiče se korišćenje obnovljivih izvora energije za proizvodnju električne energije, za proizvodnju toplote za grijanje i/ili hlađenje i za transport u svrhu dostizanja nacionalnog cilja, odnosno udjela obnovljivih izvora energije u ukupnoj potrošnji finalne energije i proizvodnja električne energije korišćenjem visokoefikasne kogeneracije u svrhu dostizanja planiranog okvirnog cilja definisanog u programu razvoja i korišćenja visokoefikasne kogeneracije.

Crna Gora ima mogućnost korišćenja velikog potencijala obnovljivih izvora energije, što stvara dobru poziciju za učestvovanje u trgovini pravima za emisiju ugljendioksida, garancijama porijekla, kao i ispunjavanje nacionalnih ciljeva po pitanju učešća obnovljivih izvora energije u ukupnoj bruto finalnoj potrošnji energije. Buduća implementacija podsticajne šeme proizvodnje električne energije iz OIE i posljedično učešće te energije na crnogorskom tržištu, rezultiraće još kompleksnijom strukturom tržišta električne energije.

Podsticanje proizvodnje električne energije od strane povlašćenih proizvođača ogleda kroz garantovanu cijenu i garantovan cjelokupan otkup električne energije, kao i nepostojanje obaveze balansiranja. Zakonom je predviđeno da cjelokupnu električnu energiju iz objekata koji imaju status povlašćenog proizvođača otkupljuje Operator tržišta i plaća svakom proizvođaču po odgovarajućoj podsticajnoj cijeni, u skladu sa uredbom o tarifnom sistemu.

Regulatorna agencija za energetiku je odgovorna za utvrđivanje statusa povlašćenog proizvođača, kao i za kreiranje i ažuriranje registra povlašćenih proizvođača i registra garancija porijekla. Regulatorna agencija je uvela Registar garancija porijekla koji je postavljen na njihovom zvaničnom sajtu. Povlašćeni proizvođač garancijama porijekla koju izdaje Regulator dokazuje kupcu (Operatoru tržišta) porijeklo iz obnovljivih izvora. Operator tržišta sklapa ugovore sa povlašćenim proizvođačima koji ostvaruju pravo na podsticajnu cijenu koja zavisi od vrste OIE, tehnologije i količine proizvedene električne energije. Prenos sredstava od potrošača do povlašćenih proizvođača vrši se na mjesečnom nivou preko operatora tržišta. Operatori prenosnog i distributivnog sistema su u obavezi da dostavljaju podatke o isporučenoj električnoj energiji od strane svakog povlašćenog proizvođača i energiji preuzetoj od strane svakog snabdjevača električnom energijom, odnosno kvalifikovanog kupca – samosnabdjevača. Operator tržišta naplaćuje svakom snabdjevaču, odnosno kvalifikovanom kupcu – samosnabdjevaču, količinu električne energije koju je preuzeo od povlašćenih proizvođača po odgovarajućim podsticajnim cijenama.

Budući proizvođač električne energije, uz sva uredna dokumenta, poslije uspješno odrađenog probnog rada i funkcionalnih ispitivanja na osnovu odobrenja Uprave za inspekcijske poslove, obraća se zahtjevom Regulatornoj agenciji za energetiku za dobijanje statusa povlašćenog proizvođača. Agencija nakon razmatranja Zahtjeva donosi Odluku o dodjeli statusa i upisuje učesnika u registar povlašćenih proizvođača. Povlašćenom proizvođaču se dodjeljuje oznaka kategorije i vrste postrojenja, saglasnost na podsticajnu cijenu po kojoj će biti otkupljena  električna energija iz njegovog objekta i njena visina iznosa, datum dobijanja statusa povlašćenog proizvođača u skladu sa Članom 78. Zakona o energrtici. Ovaj registar je javan dokument i nalazi se na sajtu Regulatorne agencije. Prije upisa u ovaj Registar, povlašćeni proizvođač je obavezan da se učlani na tržište električne energije kod Operatora tržišta, gdje mu se dodjeljuje tražena kategorija članstva i da sa istim energetskim subjektom zaključi “Ugovor o definisanju uslova za zaključenje ugovora o otkupu električne energije”. Ovaj ugovor daje investitoru garanciju da će njegova energija biti otkupljena nakon dobijanja statusa povlašćenog proizvođača i zaključenju ugovora za otkup električne energije. Zatim povlašćeni proizvođač sa Operatorom tržišta zaključuje “Ugovor o otkupu električne energije” kojim se definišu detalji kao što su: Planirana godišnja proizvodnja električne energije, cijena električne energije, način mjerenja i očitavanje električne energije, balansna odgovornost, plaćanje energije i dr.

Nakon sticanja statusa povlašćenog proizvođača (rješenjem koje donosi Regulatorna agencija za energetiku za period od 12 godina), povlašćeni proizvođač zaključuje ugovor sa Operatorom tržišta o otkupu električne energije proizvedene iz obnovljivih izvora po podsticajnoj cijeni. Ovaj ugovor ostaje na snazi 12 godina od datuma izdavanja pomenutog rješenja od strane Agencije.

Takođe, u skladu sa trenutnom Uredbom o tarifnom sistemu, podsticajne cijene za električnu energiju proizvedenu u postrojenjima koja koriste obnovljive izvore energije i postrojenjima za visokoefikasnu kogeneraciju, tokom perioda obuhvaćenog ugovorom o otkupu električne energije (između operatora tržišta i povlašćenog proizvođača), godišnje se koriguju za indeks inflacije u prethodnoj kalendarskoj godini. 

U izvještaju o napretku vezanom za postizanje ciljeva korišćenja OIE koji se priprema svake dvije godine, Ministarstvo ekonomije razmatra djelotvornost programa podrške i može predložiti izmjene mehanizma podsticajnih cijena.